Kiến trúc nghệ thuật

Hệ thống thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế xứng tầm là di sản tư liệu thế giới
Ngày 11/5/2015-15:21 GMT+7
Đó là nhận định của hầu hết các nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa tại hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy giá trị hệ thống thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế” do Trung tâm Bảo tồn di tích Cô đô Huế tổ chức ngày 09/5.

Hội thảo đã nhận được 32 bài tham luận của các nhà các nghiên cứu, các nhà quản lý văn hóa khắp nơi gửi về. Đặc biệt, các tham luận được trình bày và thảo luận tại hội thảo đã nêu bật được khối lượng di sản, giá trị nội dung, hình thức và nghệ thuật đặc sắc của hệ thống văn thơ trên kiến trúc cung đình Huế, đồng thời đề xuất giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị của nó.

Đồ sộ và nguyên bản

Theo TS Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cô đô Huế: Giá trị di sản văn hóa Cố đô Huế không chỉ là hệ thống các đền đài, cung điện, thành quách, lăng tẩm vốn đã đạt đến sự hài hòa trong quy hoạch và trang trí kiến trúc. Bên cạnh đó, những yếu tố trang trí khác nhau đã đạt đến những giá trị khu biệt, đặc sắc điển hình như hệ thống thơ văn trang trí trên kiến trúc cung đình thời Nguyễn.

Hệ thống thơ văn trên cung đình Huế vốn được tuyển chọn từ trước tác của các vị hoàng đế, thân vương, quan lại triều Nguyễn được chạm khắc, khảm cẩn, tráng men hay đắp nổi trên các vật liệu khác nhau như gỗ, xà cừ, pháp lam, sành sứ… thuộc các công trình kiến trúc cung đình tại Kinh đô Huế trong giai đoạn 1802-1945.

Trải qua thời gian, hiện nay trên các kiến trúc cung đình Huế vẫn còn khá đồ sộ với 2.967 ô thơ chạm khắc, sơn thếp, cẩn xà cừ trên gỗ; 146 ô thơ văn viết tráng men thành pháp lam; 78 đơn vị ô học, câu đối, bài văn đắp ngõa sành sứ. Và, tất cả đều nguyên bản, qua tài liệu ghi chép các lần trùng tu di tích từ xưa đến này thì chưa hề thay đổi các ô thơ văn này. Đó thật sự là một bảo tàng sống về văn chương thời Nguyễn, một thời kỳ phát triển rực rỡ của văn học Trung đại Việt Nam.

 

Một bức ngăn tường bằng gỗ trong điện Long An

Với số lượng vô cùng phong phú, thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế có giá trị nội dung, giá trị tư tưởng, phẩm chất nghệ thuật như là một văn bản học, thể hiện nhiều chủ đề nội dung khác nhau như: ca ngợi cảnh thái bình thịnh trị, đất nước độc lập, bờ cỏi thống nhất, ca ngợi cảnh đẹp vùng đất đế đô, vẻ đẹp của thiên nhiên, khuyến khích nông nghiệp, chia sẻ nổi niềm với người dân…

Điển hình ở Hoàng Thành, điện Thái Hòa có 242 ô thơ, sơn son thếp vàng, trong đó 3 bài thơ được khắc ở gian chính trung trên điện Thái Hòa, có giá trị như tuyên ngôn của triều Nguyễn với cái nhìn so sánh lịch đại, khẳng định chủ quyền đất nước, cũng như khả năng xây dựng và bảo vệ non sông gấm vóc của dân tộc…

Đơn cử bài thứ nhất viết:

''Văn hiến thiên niên quốc

Xa thư vạn lý đồ

Hồng Bàng khai tịch hậu

Nam phục nhất Đường Ngu''.

Tạm dịch:

''Nước ngàn năm văn hiến

Đất vạn dặm hợp cùng

Đã mở mang lớn mạnh

Đường Ngu ở Nam phương”

 

 

3 bài thơ được chạm khắc, sơn son thếp vàng trang trí trên liên ba của gian chính trung điện Thái Hòa

Di sản tư liệu có tầm quốc gia và quốc tế

Từ kết quả nghiên cứu về nội dung, giá trị tư tưởng, nghệ thuật, tính nguyên gốc, độc đáo của hệ thống thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế, các nhà nghiên cứu đều cho rằng, hệ thống thơ văn nay hoàn toàn xứng đáng được UNESCO vinh danh như các di sản tư liệu thuộc chương trình Ký ức thế giới.

GS.TS Lưu Trần Tiêu, Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia cho biết, các tư liệu thơ văn trên di tích kiến trúc cung đình Huế đã được nghiên cứu từ những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX cho đến nay theo hướng dịch thuật, nghiên cứu nội dung, giá trị văn hóa, tư tưởng cho đến hướng nghiên cứu mang tính kỹ thuật và các giải pháp bảo tồn.

Đối chiếu với các tiêu chí của UNESCO về di sản tư liệu thuộc chương trình Ký ức thế giới: tính xác thực; tính độc đáo và duy nhất; ý nghĩa quốc tế; thời gian; địa điểm; con người; hình thức và phong cách; tính toàn vẹn; mức độ nguy hiểm, GS.TS Lưu Trần Tiêu khẳng định: Hệ thống thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế - một loại hình di sản tư liệu có tầm quốc gia và quốc tế, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí để được vinh danh là di sản tư liệu thuộc chương trình Ký ức thế giới.

Nổi bật về tính xác thực, hệ thống thơ văn này được khẳng định bởi giá trị bản gốc độc bản, chưa bị sửa chữa, thay đổi hay làm mới; tính xác thực còn ở các áng văn đó lại do chính các vị vua và các văn nhân nổi tiếng truyền Nguyễn sáng tác nên với con người cụ thể, niên hiệu cụ thể, trong đó có nhiều bài thơ, văn do chính vua Nguyễn ngự chế.

 

GS.TS Lưu Trần Tiêu, Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia tham luận tại hội thảo

Hệ thống thơ văn này quả thực là một hình thức xuất bản và lưu trữ tư liệu hết sức độc đáo, duy nhất và hiếm có. Thông thường, tư liệu được cất giữ trong các thư viện, phòng lưu trữ, tại bảo tàng, nhưng hàng ngàn bài văn, bài thơ, câu đối được chọn lọc kỹ càng từ những áng văn thơ của các vị vua Nguyễn và của những danh nhân uyên bác về thơ văn của triều Nguyễn lại được lưu giữ trên các liên ba, đố bản, vách ván… của các kiến trúc cung đình. Không những thế, những áng văn thơ này được nghệ thuật hóa, kỹ thuật hóa bằng chạm khắc, khảm cẩn, tráng men, đắp nổi một cách tinh tế, điệu luyện tạo thành tác phẩm nghệ thuật đa màu sắc, có sức hấp dẫn để trang trí cho các công trình kiến trúc, và cùng với cách trang trí một ô thơ hoặc một đại tự đi liền với ô họa, tạo nên lối trang trí mỹ thuật kiến trúc “nhất thi nhất hoa”, “nhất tự nhất họa” rất phổ biến, riêng có ở các công trình kiến trúc di tích Cố đô Huế. 

Theo GS.TS Lưu Trần Tiêu, không có một di tích lịch sử - văn hóa nào ở Việt Nam có hình thức trang trí trên công trình kiến trúc độc đáo như ở Cố đô Huế, đậy là phong cách riêng có của kiến trúc cung đình Huế. Ở gốc độ nhìn ra thế giới, những ký ức con người được ghi khắc lại trên gỗ khá phổ biến, nhưng các chủ đề, cách trang trí của các nước trên thế giới hoàn toàn khác, trong khi cách thức trang trí trên di tích kiến trúc cung đình Huế mang đặc trưng riêng biệt, tạo phong cách riêng có mà chưa từng gặp ở các nước khác.

 

Phong cách trang trí thi họa thường thấy trên kiến trúc cung đình Huế

Từ góc nhìn ngữ văn học, TS Nguyễn Tuấn Cường, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã làm rõ hơn bảy đặc trưng quan trọng của hệ thống di văn trên kiến trúc cung đình Huế: tính nguyên bản; tính độc bản; tính độc đáo về chất liệu và phương thức định hình văn tự; tính bác nhã trong lựa chọn văn tự; tính tư liệu; tính nghệ thuật và tính đa dạng về thể loại văn học. Trên cơ sở đó, đi đến kết luận rằng hệ thống di văn trên kiến trúc cung đình Huế là một di sản vô giá mà triều Nguyễn đã di tặng lại cho thế hệ sau và hiện tại đang đứng trước nguy cơ bị mai một, hư hại, cần được quản lý, bảo tồn, tu bổ và khai thác hệ thống di sản đặc biệt quan trọng này.

Đồng tình với quan điểm khẳng định giá trị to lớn về nhiều mặt của hệ thống thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế, xứng đáng được vinh danh là di sản tư liệu thuộc chương trình Ký ức thế giới, TS Vũ Thị Minh Hương, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia chương trình Ký ức thế giới Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban chương trình Ký ức thế giới KV Châu Á Thái Bình Dương đã chia sẻ kinh nghiệm xây dựng và bảo vệ hồ sơ di sản tư liệu thế giới; đồng thời đề nghị Trung tâm Bảo tồn di tích Cô đô Huế bám sát các tiêu chí và hướng dẫn của UNESCO để hoàn chỉnh hồ sơ di sản “Hệ thống thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế”, trong đó phải chú ý tính đa dạng và riêng có của di sản, sớm trình UBQG chương trình Ký ức thế giới Việt Nam để trình UBQG UNESCO Việt Nam theo quy định.

TS Vũ Thị Minh Hương tin tưởng rằng Hệ thống thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế sớm được vinh danh là di sản tư liệu thuộc chương trình Ký ức thế giới của UNESCO như một di sản nằm trong Di sản văn hóa thế giới đã được UNESCO công nhận.

www.thuathienhue.gov.vn
 
 
 

Sự kiện sắp đến

 
 
 

Bản đồ du lịch huế